Chuyến thăm cấp Nhà nước tới New Zealand của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 12-13/8/2026 diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, sau khi được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2025. Trong chương trình chuyến thăm, bên cạnh các cuộc hội đàm cấp cao, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã dự Diễn đàn Giáo dục đại học và Giáo dục nghề nghiệp, Hội nghị bàn tròn doanh nghiệp Việt Nam - New Zealand và chứng kiến trao các văn kiện hợp tác.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon chụp ảnh chung. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)
Thông điệp xuyên suốt được đặt ra là đưa hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư phát triển tương xứng hơn với tiềm năng của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện. Đối với với New Zealand, dư địa này không nhất thiết nằm ở việc tìm kiếm những dự án có quy mô vốn thật lớn. Giá trị khác biệt có thể nằm ở chính những nguồn lực mà New Zealand có thế mạnh và Việt Nam đang cần cho quá trình nâng cấp mô hình tăng trưởng.
Đa dạng hóa những hình thức đầu tư có hàm lượng giá trị cao
So với nền tảng chính trị, thương mại, giáo dục và hợp tác phát triển, đầu tư hai chiều Việt Nam - New Zealand hiện vẫn ở quy mô khiêm tốn. Tính đến ngày 31/7/2026, New Zealand có 62 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký 191 triệu USD, đứng thứ 43/153 quốc gia và vùng lãnh thổ. Quy mô bình quân mỗi dự án chỉ hơn 3 triệu USD, thấp hơn đáng kể mức bình quân chung.
Đáng chú ý, cơ cấu vốn hiện nay chưa phản ánh đầy đủ thế mạnh của New Zealand. Một dự án bất động sản chiếm khoảng 60% tổng vốn đầu tư của New Zealand tại Việt Nam. Nếu tách dự án này khỏi thống kê, 61 dự án còn lại chỉ có khoảng 76 triệu USD, bình quân khoảng 1,25 triệu USD/dự án. Điều đó cho thấy quan hệ đầu tư thực chất vẫn nhỏ và phân tán, đồng thời tổng vốn đăng ký chưa phải thước đo đầy đủ về chiều sâu hợp tác.
Trong khi đó, thương mại hai chiều đã hình thành nền tảng đáng kể, tổng thương mại hai nước ước đạt khoảng 3,06 tỷ NZD trong năm kết thúc tháng 3/2025, tăng gần 50% trong vòng 5 năm. Khoảng 60% doanh nghiệp New Zealand đang hoạt động tại Việt Nam thuộc lĩnh vực thực phẩm và đồ uống, bên cạnh giáo dục, y tế, công nghệ, dệt may, gỗ và hàng không.
Khoảng cách giữa thương mại và đầu tư đặt ra một vấn đề đáng chú ý: làm thế nào để nền tảng giao thương ngày càng lớn được chuyển hóa thành những hình thức hợp tác có hàm lượng giá trị cao hơn?
Đây cũng là vấn đề được đặt ra trực tiếp tại Hội nghị bàn tròn doanh nghiệp Việt Nam - New Zealand ngày 13/8. Tại Hội nghị, Bộ trưởng Thương mại và Đầu tư New Zealand Todd McClay nhận định giai đoạn tiếp theo của quan hệ kinh tế hai nước sẽ ngày càng được thúc đẩy bởi tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời cho rằng hai bên còn nhiều dư địa trong nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ y tế, giáo dục, nghiên cứu và phát triển kỹ năng.
Lợi thế của New Zealand
New Zealand là nền kinh tế có thị trường vốn và quy mô doanh nghiệp hạ tầng không đủ lớn để trở thành nguồn FDI đại trà. Giá trị nổi bật hơn nằm ở tri thức, công nghệ, tiêu chuẩn và kinh nghiệm chuyên môn trong những ngành có tính bổ trợ trực tiếp với nhu cầu phát triển của Việt Nam.
Nông nghiệp là một ví dụ rõ nét. New Zealand có thế mạnh về nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ thực phẩm, giống, tiêu chuẩn và quản lý chuỗi giá trị. Trong khi đó, Việt Nam đang có nhu cầu nâng cao năng suất, chất lượng, và sức cạnh tranh của nông sản. Tại Hội nghị bàn tròn doanh nghiệp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên nâng cấp hợp tác nông nghiệp và thực phẩm theo chuỗi giá trị xanh, trong đó có nông nghiệp thông minh, công nghệ sinh học, chế biến sâu, logistics lạnh, xây dựng thương hiệu.
Tuyên bố chung Việt Nam - New Zealand cũng ghi nhận việc hai bên mở cửa thị trường cho một số sản phẩm mới, trong đó có mật ong, thịt hươu, nai của New Zealand và hoa cắt cành của Việt Nam; đồng thời hoan nghênh việc ký Bản ghi nhớ về Hợp tác trong lĩnh vực Nông nghiệp và Môi trường. Đây là những bước đi cho thấy thương mại và đầu tư có thể tiếp tục được kết nối thông qua tiêu chuẩn, công nghệ và hợp tác kỹ thuật.
Tương tự, trong lĩnh vực môi trường và biến đổi khí hậu, New Zealand có kinh nghiệm về quản lý nước, nông nghiệp thích ứng với khí hậu và quản lý rủi ro thiên tai. Hai bên đã xác định hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nông nghiệp thông minh thích ứng với khí hậu, quản lý nước và khả năng chống chịu của nền kinh tế là những nội dung quan trọng trong giai đoạn tới.
Kết quả của hợp tác chặt chẽ giữa hai nước được thể hiện thông qua sự đa dạng hóa về hình thức đầu tư, các nền tảng công nghệ về nông nghiệp, mô hình quản lý nước, trung tâm đổi mới thực phẩm, chương trình đào tạo gắn với doanh nghiệp hay một liên doanh công nghệ môi trường nếu được thương mại hóa và nhân rộng có thể tạo tác động lớn hơn một dự án đơn lẻ. Đây chính là đặc điểm khiến hợp tác với New Zealand cần được nhìn nhận theo hướng chuyên sâu và có khả năng nhân rộng, thay vì chỉ tập trung vào quy mô vốn đăng ký.
Từ thị trường đến đối tác cùng tạo giá trị
Cách tiếp cận với New Zealand vì thế không nên dừng ở thu hút vốn, mà hướng tới kết nối năng lực bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Việt Nam có thị trường tiềm năng, năng lực sản xuất và vị trí địa lý ổn định trong ASEAN; New Zealand có thế mạnh về công nghệ, tiêu chuẩn, nghiên cứu và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là cơ sở để hai bên chuyển từ quan hệ thương mại sang cùng phát triển sản phẩm, công nghệ và chuỗi giá trị.
Tại Hội nghị bàn tròn doanh nghiệp ngày 13/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, Việt Nam sẵn sàng là cửa ngõ để doanh nghiệp New Zealand mở rộng sang ASEAN; New Zealand có thể trở thành cầu nối để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị chất lượng cao tại khu vực Thái Bình Dương.
Điều này mở ra một cách nhìn khác về quan hệ đầu tư hai chiều. Việt Nam có thể thu hút doanh nghiệp New Zealand tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị trong nước, đồng thời tận dụng tri thức và công nghệ của New Zealand để nâng cấp sản xuất, chất lượng và năng lực doanh nghiệp. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ mở rộng xuất khẩu sang New Zealand mà có thể từng bước đầu tư, xây dựng mạng lưới phân phối, phát triển thương hiệu và tiếp cận các chuỗi giá trị chất lượng cao tại thị trường này.
Nhìn chung, đối với New Zealand, chiều sâu có thể quan trọng hơn quy mô. Nếu kết nối tốt năng lực công nghệ, tiêu chuẩn, nghiên cứu và nguồn nhân lực của New Zealand với nhu cầu nâng cấp sản xuất của Việt Nam, một dòng vốn còn khiêm tốn về lượng vẫn có thể tạo ra giá trị lớn hơn cho tăng trưởng, nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị mới. Đây cũng là định hướng phù hợp với mục tiêu thu hút nguồn vốn nước ngoài trung và dài hạn có chất lượng cao, tăng cường liên kết, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới.